Aardrijkskunde


Een heel jonge kaartenmaker 

Ik kijk graag op kaarten en heb veel atlassen. 

      Mensen vragen mij wel eens waarom.
Tja.
      Dat heb ik van mijn opa, de vader van mijn moeder.
Kijk eens naar deze mooie kaart van Italië.
      Gemaakt in 1883 door mijn opa toen hij nog maar dertien jaar was.

 

Monnikenwerk

Hij heeft die kaart uit de eerste Bos-Atlas van 1877.
      Waarschijnlijk heeft ‘ie er een carbonpapiertje over gelegd en de lijnen overgetrokken. Een monnikenwerk.
Kijk eens met wat voor precisie dat gedaan is.
      Bij veel namen heeft hij eerst met potlood en liniaal evenwijdige lijnen getrokken om de letters even groot te maken.
Bergketens als de Alpen en de Apenijnen zijn met tekentjes gekenmerkt en ook de golfstromen -vooral rond de eilanden in de Adriatische Zee- zijn nauwkeurig aangebracht.
      De Etna op Sicilië en de Vesuvius bij Napels lijken op uitbarsten te staan.


Triëst in Oostenrijk

Wat leert deze kaart ons nog meer?

Oostenrijk grensde in 1883 nog aan de Adriatische Zee. Triëst lag in Oostenrijk.
      Dalmatië was een regio in datzelfde Oostenrijk en grensde aan Kroatië, dat overigens niet op de kaart staat.
Bosnië was toen nog Turks.
      De grenzen in het noordoosten van Italië lopen tegenwoordig anders.

Geen wegen
 

Er staan geen wegen op de kaart.
      Die waren er ook weinig, maar er was wel degelijk een verbindingsweg tussen Turijn en Brindisi.
Geen verharde weg; meer een karrespoor. Maar wel een soort handelsverbinding.
    
                                    

Een soort noodzaak

Waarom heeft opa deze kaart gemaakt?
      Waarschijnlijk vond hij het leuk, maar er was ook een soort noodzaak.
Hij zat op de HBS, maar er was thuis absoluut geen geld om een atlas te kopen.
      Daarom heeft hij een aantal kaarten gekopieerd.
In de nalatenschap van mijn moeder heb ik namelijk nog meer kaarten gevonden.


En altijd zijn ze in die sierlijke letters ondertekend met de plaatsnaam Wormer en de datum.
      Opa heette dan C. Glas Hz. C stond voor Cornelis (Kees) en H voor Hendricus (Henk).

 
Frankrijk (& Duitschland)

 


Elzas & Lotharingen
 

Deze kaart van Frankrijk maakte hij in 1882. (12 jaar oud!).

      Kijk eens naar dit deel.

 

Straatsburg & Metz

De Frans-Duitse oorlog van 1871 is eigenlijk nog maar net afgelopen.
      De Elzas met hoofdstad Straatsburg en een deel van Lotharingen met hoofdstad Metz liggen weer in ’Duitschland’.
Nancy daarentegen is Frans gebleven.
      In die tijd vestigden veel Fransen uit die omgeving zich in Nancy, omdat ze weigerden Duits te worden.

 

 

Een dropje als neutrale zone

De Wyber-zone ontstond op 5 mei 1922 toen de Engelsen, die het mandaat over Irak voerden een overeenkomst sloten met ‘de vader van Saudie Arabië ’ Ibn Saud wiens naam overigens volledig luidt: Abd al-Aziz ibn Abd al-Rahman ibn Saud Al Faysal.
      Het destijds gesloten contract van Koramsjar bepaalde de landsgrenzen tussen Saudie Arabië en Irak. Men besloot een neutrale zone in te stellen, waar niet gebouwd mocht worden en waar zich geen militairen mochten bevinden. De nomaden in dat gebied konden vrijelijk de zone in- en uittrekken.

ImageIn 1981 besloten beide landen de neutrale zone op te heffen en de grens gewoon diagonaal recht door te trekken. Men vergat dit echter door te geven aan de Verenigde Naties en daardoor bleef het Wybertje voorkomen op alle landkaarten.
      Tot die Golfoorlog dus.

Min of meer stilzwijgend werd het akkoord van 1981 daarna gelegaliseerd .
      Het Wybertje verdween, hoewel de grens nog steeds niet gedefinieerd is. Jammer eigenlijk, want in zekere zin heeft daar bijna zeventig jaar lang een soort vierlandenpunt bestaan.

Ik zal u overigens niet aanraden om er nu naartoe te gaan.
      Beetje onrustig daar.

 

 

 

 Randstad Metrokaart

STIMULERINGSFONDS 

De kaart is waarschijnlijk meer dan vijftien jaar oud.
      Het ontwerp is van Lucas Verweij, destijds in dienst van Buro Schie, gevestigd in de Randstadwijk Rotterdam.
      Hij maakte er -gesubsidieerd door het Stimuleringsfonds voor Architectuur- een heel project van. Stadsplattegronden, een kaart met nachttreinen en kaartjes met groeten uit Randstad.

 GROETEN UIT RANDSTAD

163 CULTUREN

EEN BEETJE HEIMWEE

Toch blijven het leuke kaarten om naar te kijken. 
      Ze roepen een beetje heimwee op naar een tijd toen de verbeelding af en toe nog aan de macht was.

 

 

 

Januari-isothermen 

 Koudste stad van de wereld

 Waarom toch?  

Waarom wonen er mensen in Werchojansk Siberië ?

Hebben ze vervoer?

Hoe kleden ze zich?

Hoeveel moet je stoken om te overleven?

Zijn er winkels? Hotels? Scholen?

Kortom: Hoe ziet het leven eruit op 15 januari 2009?

Jakoeten en bannelingen 

Het stadje -het kleinste van Rusland- ligt in de autonome republiek Jakoetië aan de rivier de Jana; bijna 700 kilometer boven Jakoetsk. Net even boven de Poolcirkel.
      Er woont een klein aantal ’autochtonen’. Dat zijn Jakoeten. Jagers en Pelshandelaren.
      Daarnaast bestaat de bevolking uit nazaten van bannelingen.
In 1892 werd hier een temperatuur van -67.8 graden C. geregistreerd.
      Omdat er in de zomer wel eens temperaturen hoger dan twintig graden voorkomen is er dus een verschil in temperatuur mogelijk van bijna 100 graden.

Heel erg veel over het leven daar heb ik eerlijk gezegd niet kunnen vinden. Het meest recent is een uitvoerig artikel van Johannes Voswinkel in Die Zeit van augustus 2006.
      Hij was er in de zomer, maar vraagt aan sommige inwoners ook hoe het daar in de winter is.

In oktober als de rivier een halve meter bevroren is snijden de mensen brokken uit het ijs. Die worden op koele plekken in het huis gelegd en vormen zo de watervoorraad.
      De politie patrouilleert door het dorp om dronken mensen -dat zijn er veel- op te pakken.
      ‘Iemand die bij 50 graden onder nul op straat ligt, geldt als lijk’, schrijft Voswinkel.

IJsvrij  

De kinderen van de basisschool krijgen ijsvrij bij 49 graden onder nul. Oudere kinderen krijgen dat pas bij -57 graden.
      Bij dat soort temperaturen ontstaat het verschijnsel Sterrenfluisteren.
De adem die uitgeblazen wordt verdwijnt direct in een soort kristalwolk.

Je kunt er vanuit Jakoetsk naartoe met een vliegtuigje naar het plaatsje Batagaj.
      Of dat in de winter ook kan, weet ik niet. Als dat wel mogelijk is, moet je met een auto naar Werchojansk. Twee uur rijden in de zomer.
Maar ja. In de winter?
      Diesel bevriest al snel en ook benzine houdt het niet bij dit soort temperaturen.
Kerosine waaruit veel water is onttrokken bevriest overigens pas bij -60 graden.

Een artikel uit 1994 in de New York Times van Michael Specter leert dat de mensen in Werchojansk in de winter vooral thuis blijven. Men stookt op hout. Ieder gezin verstookt volgens hem per winter de inhoud van zeven vrachtauto’s.

Ook hij interviewt inwoners.

Zelfmoord  

Dat vond Pavel T.Shvetsov overigens niet. Hij pleegde in 1801 zelfmoord en liet een briefje achter, dat te bewonderen is in het plaatselijke museumpje.

Ga hier naar toe voor het actuele weerbericht in Werchojansk Siberië .
      De naam wordt overigens ook geschreven als Verchojansk, Verkhoyansk, Verhojansk etc.

 

 

 

 

 San Pedro de Atacama

 (Door Brigitte de Lange te Chili)

 

Machuca

San Pedro de Atacama is een minuscuul dorp, waar de mensen proberen te overleven in een zeer onherbergzame omgeving. Het ligt in de Atacama woestijn in het noorden van Chili en telt nog geen vijfduizend inwoners.

      De nederzetting ontstond ooit bij een oase in de woestijn. Van de oorspronkelijke Indiaanse bewoners van deze woestijn, de Atacameños, zijn volgens officiële cijfers nog maar tweeduizend afstammelingen over. Hun eigen taal ging halverwege de vorige eeuw al verloren.

 

De huidige inwoners van San Pedro de Atacama leven vooral van het toerisme en de mijnbouw. Het gebied biedt allerlei indrukwekkende attracties voor de avontuurlijke toerist.
      Eén van de meest opvallende activiteiten is sandboarding, een sport afgeleid van snowboarding, in de woestijn.

Droog

De Atacama woestijn is de droogste plek ter wereld. Dat betekent uiteraard dat het er zo goed als nooit regent en dus is de lucht glashelder.
      De hoeveelheid sterren aan de nachtelijke hemel dat te zien is, is gigantisch. En dat dan alleen al met je blote oog. Laat staan als je er door een telescoop naar kunt kijken. Logisch dat diverse grote internationale organisaties, waaronder de European Space Agency (ESA), indrukwekkende sterrenwachten hebben gebouwd daar. Voor amateurs zijn er ook mogelijkheden onder professionele begeleiding door telescopen naar de sterrenhemel te staren.

Geisers 

 

 

Op de hele aarde zijn slechts zes grote geisergebieden en El Tatio bij San Pedro de Atacama is er één van.
      Het gebied ligt op 4200 meter hoogte en je bent zo’n twee uur onderweg per auto over hobbelige grintwegen om er te komen. Dat je ’s morgens om vier uur uit je hotel weg moet om de geisers goed te kunnen zien, is van ondergeschikt belang. Geen moeite is teveel voor zo’n uniek verschijnsel.
      Het hete water dat uit de bronnen in de vulkanische omgeving omhoog spuit, bereikt geen grote hoogtes. Maar de stoomwolkjes die over een enorme oppervlakte verspreid omhoog krinkelen in het licht van de opkomende zon, geven wel een buitenaards schouwspel.

Zoutvlakte

 

Economisch gezien gaat het Chili voor de wind dankzij de mineralen die het land in z’n grond aantrof. Koper is het belangrijkste exportproduct. Chili levert maar liefst een derde van de wereldkoperproductie. En de prijs van koper blijft maar stijgen, vooral door de enorme vraag uit China
      Een enorme zoutvlakte, de Salar de Atacama, van zo’n drieduizend vierkante kilometer in de Atacama woestijn is de grootste bron van lithium ter wereld, een stof die onder andere wordt gebruikt in batterijen en in bepaalde medicijnen. Jaarlijks produceert Chili bijna 7500 ton lithium.

Flamingo

 

Tegelijkertijd is de zoutvlakte ook een interessant natuurgebied geflankeerd door indrukwekkende, nog behoorlijk actieve vulkanen. In de lagunes op de vlakte leven onder andere de Andesflamingo en de Chileense flamingo. Jammer genoeg is maar een klein deel van de zoutvlakte uitgeroepen tot beschermd gebied. De economische belangen van de mijnindustrie worden hoger aangeslagen dan de belangen van moeder natuur.

Woestijnvos

 

 
Brigitte de Lange (Te gast 33 ) is journaliste en schrijfster. Zij vertrok in 1996 met haar man naar Costa Rica en woonde daarna in Panama en Patagonië (Argentinië ). Nu woont ze in Chili.
      Werkt als freelance journalist voor diverse bladen in Nederland en schrijft voor haar website
www.verhaalhalen.nl.

Dit jaar verscheen haar boek Breinbewust Leven.
      Wat kun je doen om bij te dragen aan de gezondheid van je hersenen? Wat gebeurt er in de hersenen als we ouder worden?