Nieuwe woorden

 

Spellingchaos

Ik had het bijna verdrongen, maar het is alweer twintig jaar geleden dat de Nederlandse Taalunie nieuwe spellingregels bekendmaakte. In het Groene Boekje konden we allemaal zien hoe het voortaan moest. Er kwam veel kritiek en niet zo lang daarna verscheen het Witte Boekje hoe het ook kon.
      Ik werd hieraan herinnerd, toen ik op een markt het boekje Spellingchaos tegenkwam, een ‘’buitenparlementair onderzoek naar de nieuwe spelling’’ van Wim Daniëls & Felix van de Laar.
     
Een humoristisch boekje. Verschenen in 1996.
Lees bijvoorbeeld even de volgende zin:
‘’De apenkolonie zat in de apebroodboom en op de apenrots, terwijl de kinderen apetrots hun apenliefde toonden door apenootjes te gooien, behalve die ene jongen die het apezat was en dat hele apengedoe maar apekool vond”.

De auteurs volgen hierbij de hilarische uitleg:

---Apenkolonie volgt de hoofdregel voor de tussen-n

---Apebroodboom krijgt geen tussen-n omdat ‘’aap’’ een diernaam is en ’broodboom’ een dierkundige aanduiding.

---Apenrots volgt de hoofdregel

---Apetrots krijgt geen tussen-n omdat het eerste deel van deze samenstelling het tweede deel versterkt en het geheel een bijvoeglijk naamwoord is.

---Apenliefde volgt de hoofdregel

---Apenootjes krijgt geen n, omdat ‘’aap’’ een diernaam is en ‘’nootjes’’ een plantkundige aanduiding

---Apengedoe volgt de hoofdregel

---Apekool krijgt geen n omdat ‘’aap’’ een diernaam is en ‘’kool’’ een plantkundige aanduiding; of zou hier de uitzonderingsmaatregel van toepassing zijn die zegt dat een samenstelling waarvan een van de delen niet meer in zijn oorspronkelijke betekenis is te herkennen geen tussen-n krijgt.

   

Zeer actueel nog.  
     
En logisch dat de Nederlandse Taalunie spellingrust nastreeft
(Zie Nieuwe woorden 87; Spellingrust)

 

 

 

Tabletnekken & Panamamomentjes


Autoseksueel

In de Volkskrantrubriek Lust & liefde komt Lodewijk aan het woord. Hij is 66 jaar, psychotherapeut. De man heeft moeite met relaties, want met de seks wil het niet zo best lukken. Noch met vrouwen; noch met mannen. Maar solo komt hij altijd klaar. Toen hij nog maar acht jaar oud was, masturbeerde hij al drie keer per dag. En dat is altijd zo gebleven.
     
De man, die als therapeut heel veel mensen met hun seksuele problemen heeft geholpen, komt tot inzicht als hij een artikel leest in NRC-Handelsblad. Dat gaat over autoseksualiteit; seksualiteit dus die zuiver en alleen op jezelf gericht is. Er gaat een wereld voor hem open, want hij weet nu pas wat er met hem aan de hand is.


Boekenweesboek

Arjen Fortuin introduceert in NRC-Handelsblad het begrip boekenweesboek. ‘’Zielige mooie boeken, die in het geweld van allerlei bestsellers ten onder dreigen te gaan’’. Hij stelt voor dat boekhandels op een zaterdag eens promotie maken voor een boekenweesboek. Een amper opgemerkt, in de marge van het grote geweld uitgegeven prachtboek. Bijvoorbeeld Boontjes van Louis Paul Boon of Etty Hillesum leest Rainer Maria Rilke van Frits Grimmelikhuizen.


Tabletnek

Volgens diverse bronnen kampen veel kinderen van 8 tot 18 jaar met nek- en rugklachten. Ze zijn dagelijks vele uren voorovergebogen in de weer met hun tablet. Daardoor ontstaat de zogeheten tabletnek. Therapeuten hebben het er maar druk mee. Er is één voordeel: de muisarm verdwijnt meer en meer.


Entreetraining

De CITO-toets was natuurlijk prominent in het nieuws. De resultaten van die toets gaan weer zwaarder wegen voor het schooladvies van kinderen die de basisschool verlaten. Hierdoor wordt de entreetoets ook weer belangrijker. Dat is de toets die de kinderen in groep 7 maken ter voorbereiding op de echte toets een jaar later. Om die toets beter te laten verlopen kunnen jonge kinderen tegenwoordig entreetrainingen krijgen, bijles dus om de resultaten op te schroeven.


Panamamomentje

De Panamapapers zorgden voor opwinding & onrust. Lamaye Aharouay signaleert in een Volkskrantcolumn haar eigen ‘’Panamamomentje’’.
      Het gebeurde op het station Duivendrecht.
Ze moest naar Amersfoort, maar er reden geen treinen, omdat er op het station een verdacht persoon was gesignaleerd. Zij belt een taxi en wordt dan benaderd door een man, die zegt ‘’Ik sta verderop hoor’’. Achteraf bleek het een snorder, die een veel lagere prijs berekende dan een echte taxi. ‘’Het scheelde me geld en de kans dat iemand erachter zou komen was klein’’.


Mini-enquête

Dit was een veel gebezigd woord in Den Haag na de Panamapapers. Geen parlementaire enquête want dat zou te lang duren, maar een mini-enquête om betrokkenen uit de financiële wereld te ondervragen over belastingontwijking. Men gaat bekijken of dit nog voor de zomer kan.
Ik kan u nu al vertellen dat dit niet gaat lukken. En dat lijkt me maar beter ook.
Waarom een mini-enquête over zo’n groot onderwerp? Waarom niet een goed voorbereide en goed uitgevoerde echte parlementaire enquête?
Bijvoorbeeld om al die brievenbusfirma's in Nederland eens door te lichten.

 

Fuwafuwa (Een ideofoon)

Als een woord ongeveer net zo klinkt als het betekent kunnen mensen zo’n woord makkelijker onthouden. Althans dat wordt gesteld in De kleine Wetenschap, een rubriek voor kinderen in NRC-Handelsblad. Zo klinkt het woord ‘’bol’’ ook een beetje bol.
     
Vooral in het Japans komen nogal wat van dit soort woorden voor.
Bukubuki betekent bijvoorbeeld dik en fuwafuwa pluizig.
     
Dit soort woorden noemt men ideofonen.

 

 

Nieuwe Franse maitresse blijft een Nederlandse maîtresse

Het zal u niet ontgaan zijn, dat in Frankrijk onrust heerst. Onrust over politiek, terrorisme, socialisme, populisme.
     
Maar grote onrust is er ook over het plan om vanaf september het accent circonflexe (het dakje boven een î of een û) in een aantal woorden af te schaffen. Verlies van cultuurgoed vinden veel Fransen dat, om over ernstiger verwensingen (‘’barbarij’’) maar niet te spreken.
     
Toch gaat het plan door.

Heeft dit consequenties voor woorden met een dakje, die in het Nederlands zijn ingeburgerd?
     
NEE!
Verrassend genoeg vindt de Commissie Spelling van de Nederlandse Taalunie, dat in het Nederlands alles bij het oude moet blijven.

En zo krijgen we de curieuze situatie, dat bijvoorbeeld een woord als maîtresse voortaan in het Frans wordt geschreven als maitresse en in het Nederlands als maîtresse. Datzelfde geldt ook voor crème fraîche en coûte que coûte.
      Behoorlijk ingewikkeld
voor schoolkinderen, die nog voor Frans kiezen en een vertaling moeten maken, waarin dat soort woorden voorkomen.
De Commissie Spelling van de Nederlandse Taalunie benadrukt hierbij dat we in Nederland toe zijn aan ‘’spellingrust’

Hieronder de uitleg van de Taalunie.

''De spellinghervorming van de Franse taal zal geen gevolgen hebben voor het Nederlands. Dat heeft de Commissie Spelling van de Nederlandse Taalunie beslist. In het Frans verliezen enkele woorden hun accent circonflexe, woorden die we ook in het Nederlands hebben overgenomen. Maar de Nederlandse maîtresse verliest haar hoedje dus niet.

Vanaf volgend schooljaar zullen de leerlingen in Frankrijk de nieuwe spelling van het Frans aangeleerd krijgen. Zo zullen de letters i en u in verschillende woorden hun accent circonflexe verliezen. De Académie Française gaf die richtlijn in 1990 al om de taal eenvoudiger te maken, maar pas vanaf september dit jaar zullen de schoolboeken bij onze zuiderburen daar gevolg aan geven. Dat beslisten de Franse boekenuitgevers in februari.

"Een bijzonder interessante kwestie", noemden Nederlandse taalkundigen die beslissing toen. Want wat bijvoorbeeld met het woord "maîtresse"? Dat woord hebben we - accent incluis - overgenomen en perfect geïntegreerd in het Nederlands. Probleem: in het Frans verliest de maîtresse binnenkort haar "hoedje". Wat bij ons?

Uitgesproken wens tot spellingrust

De Commissie Spelling van de Nederlandse Taalunie heeft nu beslist dat de "Franse Spellingrevolutie" niet zal door druppelen tot bij ons. "De spelling van woorden in het Nederlands die uit het Frans overgenomen zijn (met accent en al), blijft ongewijzigd. Deze woorden worden beschouwd als ingeburgerd in het Nederlands en hoeven niet meer te voldoen aan de regels van hun land van herkomst. Een ander belangrijk argument is dat wij op dit moment zelf terughoudend zijn in het veranderen van de spelling van woorden wegens het belang van de herkenbaarheid van woordbeelden bij spelling en de uitgesproken wens tot spellingrust."

 

 

An office named Sue

In de Volkskrant wordt meneer Tom de Bruyne opgevoerd. Hij is oprichter van reclamebureau SUE in Amsterdam en noemt zichzelf ‘’gedragsontwerper’’.
      Toen ik dat las ging ik nadenken over de vraag wat dat eigenlijk is: een gedragsontwerper. Niet zo moeilijk natuurlijk: Die man is van een reclamebureau en moet mensen zover zien te krijgen dat ze producten kopen, waarvoor hij reclame maakt. Want uit allerlei onderzoeken is bekend dat je het gedrag van alle mensen kunt beïnvloeden. Positief of negatief. 
     
Maar het heeft iets onrustbarends. Er is ook nauwelijks een werkwoord van te maken.
En van al die andere vormen van ‘’gedragsontwerpen’ wel.
Op de glijdende schaal van negativiteit doet meneer de Bruyne dus aan:  

Bewerken
Beïnvloeden
Ompraten
Meekrijgen
Manipuleren
Indoctrineren
Hersenspoelen
Herprogrammeren

En dan even over die naam Sue.

A:

Dit is kort en krachtig. Een tikkeltje mysterieus en dat wekt nieuwsgierigheid op.
Sue komt uit de uitermate succesvolle song ‘’A boy named Sue’’ van Johnny Cash. Met de prachtige strijdbare regel: Seems I had to fight my whole life through.

B:

Gebrek aan creativiteit; gemakzuchtig. Dit komt uit de uiterst commerciële song ‘’A boy named Sue’’ van Johnny Cash. Het treurige verhaal van een jongen die een meisjesnaam krijgt en alleen daardoor al een geboren loser is. Een song ook met de lullige regel: My name is Sue, how do you do?


Goedemorgen!

 

 

 

Binnenwipper & slaaphygiëne


Dierenleasing

Bij diverse kinderboerderijen in ons land kunnen mensen tegenwoordig een dier leasen. Ratjes, muizen en cavia’s kunnen voor minimaal zes weken gehuurd worden. Dat kost 15 Euro. Na die periode kunnen de huurders het contract verlengen. Ze hebben ook recht op koop als de beesten bevallen.
     En een dierenasiel is bezig met een leaseproject voor honden en katten. Dat zal waarschijnlijk veel duurder worden, omdat die beesten ingeënt en jaarlijks gecontroleerd moeten worden.


Dobberbos

  

Op Nationale Boomfeestdag (21 maart) wordt een zogeheten dobberbos geopend in de Rotterdamse Rijnhaven. Een kunstproject. De bomen zouden aanvankelijk in de haven worden geplant, maar het water bleek daarvoor te zout. Nu worden de bomen in oude zeeboeien geplaatst, die voorzien zijn van waterreservoirs. De reservoirs hebben een inhoud van 500 liter en zullen -als het langere tijd niet regent- bijgevuld moeten worden. Dat gaat gebeuren met hulp van een bunkerboot.


Referendumsubsidie

Het Oekraïne-referendum op 6 april leverde het verrassende woord referendumsubsidie op. In totaal bleek er 2 miljoen Euro beschikbaar. Dit leidde niet alleen tot een hausse aan aanvragen, maar ook tot bizarre taferelen. Een bedrijf uit Elst ontving bijna 50.000 Euro voor het bedrukken van ‘’zeg nee’’ teksten op W.C.-papier, een weblog ontving 4.000 Euro omdat het beloofde doorlopend via de site informatie te geven. Verder is er geld beschikbaar voor individuele mensen, die willen flyeren, langs de deuren gaan of thuis bijeenkomsten willen organiseren.
Hopelijk komt er over enige tijd een referendum met de vraag of dit soort krankzinnigheid weer afgeschaft kan worden.


Vlaggenreferendum

In Nieuw-Zeeland wordt weer een heel ander referendum gehouden: het Vlaggenreferendum. Er moet in dat land, waar nooit iets gebeurt een nieuwe nationale vlag komen. De Kiwi’s kunnen kiezen tussen twee vlaggen. De oude -met de Britse Union Jack in de bovenhoek- of een nieuwe zwartblauwe vlag met een zilveren varen. Kosten van dit referendum: 16.2 miljoen Euro.

     


Slaaphygiëne

Dit merkwaardige woord signaleert columniste Asha ten Broeke in de Volkskrant. Het komt namelijk voor in de ‘’conceptrichtlijn over slaapproblemen bij kinderen’’, opgesteld door het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid. Slaaphygiëne staat dan voor vaste gewoontes, die je toepast vanaf het moment dat de baby’s een half jaar zijn. Ouders moeten vooral niet bij hun kind blijven tot het in slaap valt.


Skeletonster

Ik zag dit woord op Teletekst en struikelde erover. Maar het is eenvoudig. Skeleton is een sport; zelfs een Olympische sport. Het is skiën op je buik met een skeletachtige slee. En een vrouwelijke beoefenaar van die sport is een skeletonster.


Neanderthaler-DNA

Onze voorouders, de Neanderthalers, hadden een iets kleiner skelet dan wij. Maar nog altijd beschikken de meeste Europeanen over een paar stukjes Neanderthaler-DNA. Nieuwe studies hebben aangetoond dat we daardoor een verhoogde kans op depressie hebben, op rookverslaving en een iets groter risico lopen op overmatige bloedstolselvorming, overgewicht, aderverkalking en zonlichtbeschadiging van de huid.


Binnenwipper

Wie wel eens met een Europarlementariër spreekt, weet dat het daar barst van de lobbyisten. Er zijn er naar schatting 30.000. In NRC-Handelsblad wordt Wytze Russchen geïnterviewd. Hij was zo’n lobbyist en schreef er twee boeken over, waaronder ‘’Het Oliemannetje’’.
Russchen: ‘’Zonder een binnenwipper zoals ik ben je hier niets waard’’ en ‘’Het is veel wining en dining’’ en ‘’Als een Europarlementariër niet is voorbereid op een dossier is hij een makkelijke lobbyprooi’’.